Αθλιοι και επικίνδυνοι σχεδιασμοί της ΕΕ να βάλει στο χέρι τους κόπους μιας ζωής και τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων για να χρηματοδοτήσει την πολεμική προετοιμασία και την ανταγωνιστικότητα των μονοπωλίων της
Στο φόντο των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και του πολέμου που κλιμακώνεται, η Ευρωπαϊκή Ενωση αναζητάει επειγόντως πόρους για να ενισχύσει την πολεμική προετοιμασία, αλλά και τη λεγόμενη «στρατηγική αυτονομία» σε κρίσιμους κλάδους της οικονομίας, για να μειώσει το χάσμα της ανταγωνιστικότητας απέναντι σε ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσίας κ.ά. Είναι ενδεικτικές οι εξής επισημάνσεις της ΕΕ:
- «Η σημαντική εξάρτηση της ΕΕ από εισαγωγές ορυκτών καυσίμων και η σχεδόν απόλυτη εξάρτησή της από εισαγόμενα εξευγενισμένα ορυκτά είναι πολύ μεγαλύτερες σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα».1
Συνέπεια αυτής της εξάρτησης είναι η ΕΕ να «αντιμετωπίζει δομικά υψηλότερο κόστος Ενέργειας και πρώτων υλών», το οποίο αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητα της ευρωενωσιακής οικονομίας, αποτρέπει επενδύσεις και δραστηριότητες ενεργοβόρων βιομηχανιών. Το πρόβλημα αυτό για τα ευρωπαϊκά μονοπώλια επιδεινώθηκε ραγδαία μετά τον πόλεμο ΝΑΤΟ - Ρωσίας στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που αποφάσισε η ΕΕ, μειώνοντας ή και τερματίζοντας τις ενεργειακές ροές από τη Ρωσία.
- «Η ετοιμότητα άμυνας της ΕΕ έχει υπονομευθεί από δεκαετίες υποεπένδυσης. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με πολέμους, επιθετικότητα και εχθρικές ενέργειες χωρίς την απαραίτητη αποτρεπτική ικανότητα», για αυτό απαιτείται «ανασυγκρότηση της ευρωπαϊκής άμυνας» που με τη σειρά της «απαιτεί μια μαζική επένδυση για μια παρατεταμένη περίοδο. (...) για να διασφαλίσουμε ότι η Ευρώπη θα έχει μια ισχυρή και επαρκή αμυντική διάταξη το αργότερο έως το 2030 (...)».2
Οι στρατηγικοί στόχοι της ΕΕ την εποχή που ο καπιταλισμός έχει περάσει ανεπίστρεπτα στην πολεμική του φάση, περιγράφονται σε εκθέσεις όπως αυτές των Λέτα (Απρίλιος 2024), Ντράγκι (Σεπτέμβριος 2024) και Νιινίστο (Οκτώβριος 2024). Αλλά και σε κείμενα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως τα «Μια πυξίδα ανταγωνιστικότητας για την ΕΕ» (Ιανουάριος 2025), «Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων: Μια στρατηγική για την ενίσχυση του πλούτου των πολιτών και της οικονομικής ανταγωνιστικότητας στην ΕΕ» (Μάρτιος 2025) και «Λευκή Βίβλος για την Ευρωπαϊκή Αμυνα - Ετοιμότητα 2030» (Μάρτιος 2025).
Ολα τονίζουν ότι η υλοποίηση των αναγκαίων για το κεφάλαιο επενδύσεων απαιτεί τεράστια ποσά, που δεν μπορούν να καλυφθούν μόνο από την κρατική χρηματοδότηση. Αναφέρουν συγκεκριμένα πως «οι επενδυτικές ανάγκες είναι τεράστιες και άνευ προηγουμένου από ιστορική άποψη»3 και ότι για την επίτευξη των στόχων «απαιτείται μια ελάχιστη ετήσια πρόσθετη επένδυση ύψους 750 έως 800 δισεκατομμυρίων ευρώ, βάσει των τελευταίων εκτιμήσεων της Επιτροπής. Ωστόσο, το συνολικό άθροισμα είναι πιθανόν να υποεκτιμάται, καθώς δεν αποτυπώνει πλήρως όλους τους στόχους της παρούσας έκθεσης».4
Στα ποσά αυτά περιλαμβάνονται και στρατιωτικές δαπάνες, που «θα μπορούσαν να φτάσουν τουλάχιστον τα 800 δισ. ευρώ κατά τα επόμενα τέσσερα έτη, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών που θα χρηματοδοτηθούν από τα 150 δισ. ευρώ του SAFE».5Με βάση την ετήσια εκτίμηση των 800 δισ., το συνολικό απαιτούμενο κονδύλι για την περίοδο 2025-2030 φτάνει σχεδόν τα 5 τρισ. ευρώ.
Οι ίδιοι θέτουν το ερώτημα: «Πού θα βρούμε τα λεφτά;» και απαντάνε, εμμέσως πλην σαφώς, «με την αρπαγή των αποταμιεύσεων και των εισφορών των εργαζομένων!».
Χαρακτηριστικά υπογραμμίζουν: «Παρότι η ΕΕ έχει θέσει φιλόδοξους στόχους, παραμένει άλυτη μια κρίσιμη πρόκληση: Η χρηματοδότησή τους (...) Υπάρχει επείγουσα ανάγκη υιοθέτησης μιας ευρωπαϊκής προσέγγισης στη χρηματοδότηση, η οποία να βασίζεται σε συνδυασμό δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων»!6
Δεξαμενή των «ιδιωτικών επενδύσεων» είναι οι αποταμιεύσεις των λαϊκών στρωμάτων και οι ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων, κυρίως αυτές που κατευθύνονται στον 2ο και 3ο πυλώνα της Ασφάλισης, δηλαδή σε κεφαλαιοποιητικά σχήματα όπως επαγγελματικά ταμεία, συμβόλαια με ασφαλιστικές εταιρείες και άλλα.
Το σύνολο των ιδιωτικών αποταμιεύσεων στην ΕΕ φτάνει «το εντυπωσιακό ποσό των 33 τρισεκατομμυρίων ευρώ σε ιδιωτικές αποταμιεύσεις, οι οποίες κατανέμονται κυρίως σε τρεχούμενους λογαριασμούς (34,1%) (...) Αυτό το φαινόμενο (σ.σ. η κατανομή σε τρεχούμενους λογαριασμούς) αναδεικνύει μια σημαντική αναποτελεσματικότητα στην αξιοποίηση των αποταμιεύσεων της ΕΕ, οι οποίες, αν ανακατευθυνθούν αποτελεσματικά στις ευρωπαϊκές οικονομίες, θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στην επίτευξη των στρατηγικών της στόχων».7 Σε απόλυτα μεγέθη «περίπου 10 τρισεκατομμύρια ευρώ από τις αποταμιεύσεις των ιδιωτών στην ΕΕ βρίσκονται σήμερα σε τραπεζικές καταθέσεις»8 και με αυτήν τη μορφή τους είναι σχεδόν άχρηστα.
Στη συνέχεια μπαίνουν στο ψητό: «Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (...) έως και 8 τρισεκατομμύρια ευρώ θα μπορούσαν να ανακατευθυνθούν προς επενδύσεις που βασίζονται στην αγορά - ή περίπου 350 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως ως ροή κεφαλαίων»!9 Με απλά λόγια, τα ευρωπαϊκά μονοπώλια και οι κυβερνήσεις τους έχουν ήδη υπολογίσει πόσα μπορούν να αποσπάσουν σε πρώτη φάση.
Σε ό,τι αφορά τις εισφορές των εργαζομένων που ήδη έχουν συγκεντρωθεί στον 2ο και 3ο πυλώνα Ασφάλισης, διαπιστώνουν ότι «το 2022, το επίπεδο των συνταξιοδοτικών περιουσιακών στοιχείων στην ΕΕ ήταν μόνο το 32% του ΑΕΠ (σ.σ. τα περιουσιακά στοιχεία του 2ου και 3ου πυλώνα), ενώ το συνολικό συνταξιοδοτικό ενεργητικό ανερχόταν στο 142% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ, και στο 100% στο Ηνωμένο Βασίλειο».10
Παράλληλα σημειώνουν πως «η ΕΕ στερείται αποτελεσματικού μηχανισμού για να διοχετεύει τις αποταμιεύσεις των πολιτών στην ευρωπαϊκή πραγματική οικονομία».11
Η ΕΕ θέτει τους εξής στόχους:
Πρώτον, να κατευθύνουν μέρος των αποταμιεύσεων στα κεφαλαιοποιητικά ασφαλιστικά συστήματα, ώστε να αυξήσουν την περιουσία των σχημάτων αυτών και να διοχετεύσουν τις υπόλοιπες αποταμιεύσεις σε μηχανισμούς που ήδη έχουν δημιουργήσει ή θα δημιουργήσουν με τον ίδιο στόχο.
Δεύτερον, να ενισχύσουν και να αξιοποιήσουν αποτελεσματικότερα τα κεφαλαιοποιητικά ασφαλιστικά συστήματα για τη χρηματοδότηση των στόχων τους, δεδομένου ότι μέχρι σήμερα η αξιοποίησή τους δεν υπήρξε ιδιαίτερα αποτελεσματική.
Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται από τις δηλώσεις της Business Europe (η οποία εκπροσωπεί 42 εργοδοτικές ενώσεις από 36 χώρες της ΕΕ, του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και των γειτονικών χωρών της ΕΕ) με τις οποίες στηρίζει:
- «Την εξερεύνηση επιλογών για τα κράτη - μέλη ώστε να κινητοποιήσουν τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών και να αναπτύξουν αποταμιευτικά και επενδυτικά προϊόντα σε επίπεδο ΕΕ» και,
- «την ενθάρρυνση των κρατών - μελών να χρησιμοποιούν το συνταξιοδοτικό σύστημα για τη διοχέτευση των αποταμιεύσεων των νοικοκυριών στις κεφαλαιαγορές. Είναι απαραίτητο να ενισχυθούν τα συνταξιοδοτικά συστήματα στα κράτη - μέλη της ΕΕ, με ιδιαίτερη προσοχή στον δεύτερο και τρίτο πυλώνα, ώστε να κινητοποιηθούν σημαντικά κεφάλαια και να υποστηριχθούν οι στόχοι της Ενωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU)».12
Μεταξύ των μέτρων που παίρνουν για την ενίσχυση και αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων του 2ου και 3ου πυλώνα είναι η χαλάρωση των κανονισμών, ώστε να μπορούν να τοποθετούνται σε επενδύσεις υψηλότερου ρίσκου, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο να χαθούν οι εισφορές των εργαζομένων, κατ' επέκταση οι παροχές και οι συντάξεις. Προσπαθούν παράλληλα με διάφορα να αυξήσουν τον αριθμό των ασφαλισμένων στον 2ο πυλώνα, εγγράφοντας τους εργαζόμενους ακόμα και χωρίς τη συναίνεσή τους!
Συγκεκριμένα, αναφέρουν ότι ενώ «θεσμικοί επενδυτές, όπως οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα ταμεία συντάξεων, διαδραματίζουν ουσιώδη ρόλο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της ΕΕ» είναι «λιγότερο δραστήριοι στις αγορές μετοχών και ορισμένων εναλλακτικών επενδύσεων».
Για να αλλάξει αυτό, πρέπει να παραμεριστούν «αδικαιολόγητα κανονιστικά εμπόδια» ώστε οι θεσμικοί επενδυτές «να έχουν πρόσβαση σε αυτές τις κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων, μέσω της διευκρίνισης της προληπτικής μεταχείρισης επενδύσεων σε κεφάλαια μακράς διάρκειας, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capital) και κεφαλαίων ανάπτυξης (growth capital)».13
Ετσι, πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο που ήδη υπάρχει να χαθούν τα χρήματα των εργαζομένων. Αρκεί να σημειωθεί ότι τα venture capitals (επενδύσεις σε νεοφυείς επιχειρήσεις) έχουν πολύ μεγάλα ποσοστά αποτυχίας, μεταξύ 75 - 90%...
Επίσης προτείνουν την «πονηριά» της αυτόματης εγγραφής (auto-enrolment) των εργαζομένων σε αυτά, δίνοντάς τους τη δήθεν «επιλογή» να εξαιρεθούν. Με τον τρόπο αυτό, η «επιλογή» της εξαίρεσης καθίσταται ουσιαστικά ανύπαρκτη για περισσότερους εργαζόμενους, οι οποίοι είτε δεν γνωρίζουν, είτε δεν έχουν τον χρόνο να την ασκήσουν.
Σημειώνουν ότι «η αυτόματη εγγραφή, ως καταλύτης για την επίτευξη μεγαλύτερης κλίμακας και βάθους στις αγορές επαγγελματικών συντάξεων, μπορεί να αποτελέσει βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη επικουρικών συντάξεων που προσφέρουν ουσιαστικά στους πολίτες. Ως μια απλή και αποτελεσματική μέθοδος συμμετοχής, η αυτόματη εγγραφή μπορεί να αυξήσει τα ποσοστά συμμετοχής των εργαζομένων (...) Με βάση τη θετική εμπειρία των κρατών - μελών που την έχουν εφαρμόσει, η πρακτική αυτή πρέπει να προωθηθεί ευρύτερα σε ολόκληρη την Ενωση».14
Παραπομπές:
1. Εκθεση Niisto, σελ. 87
2. Λευκή Βίβλος για την Ευρωπαϊκή Αμυνα - Ετοιμότητα 2030, σελ. 1 -2
3. Εκθεση Draghi, σελ. 282
4. ό.π., σελ. 281
5. Λευκή Βίβλος για την Ευρωπαϊκή Αμυνα - Ετοιμότητα 2030, σελ. 17
6. Εκθεση Letta, σελ. 26.
7. ό.π., σελ. 28
8. Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, σελ. 2.
9. ό.π., σελ. 2
10. Εκθεση Draghi, σελ. 285
11. Εκθεση Letta, σελ. 30
12. https://www.businesseurope.eu/wp-content/uploads/2025/03/2025-03-04-European-Savings-and-Investment-Union-BusinessEurope-response-to-call-for-evidence.pdf, σελ. 3 και 4.
13. Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, σελ. 8.
14. ό.π., σελ. 7