Ο ξεριζωμός δεν έχει εθνικότητα, ούτε διαβατήριο ο πόνος...

 

Οι ένοχοι όμως και οι αιτίες όμως που τα γεννούν έχουν όνομα! Είναι το κεφάλαιο, οι ανταγωνισμοί και οι πόλεμοί του, η πολιτική της εκμετάλλευσης για τα κέρδη

 

Αμέσως μετά το νέο έγκλημα οι κομμουνιστές του νησιού βγήκαν στον δρόμο

Μνήμη βαθιά χαραγμένη σαν αλάτι πάνω στις πέτρες της, στα πρόσωπα των ανθρώπων της. Το 1922, όταν οι φλόγες τύλιγαν τη Σμύρνη και οι διωγμένοι της Μικράς Ασίας έψαχναν σωτηρία στη θάλασσα, η Χίος αντίκρισε καΐκια φορτωμένα ψυχές. Μανάδες που κρατούσαν σφιχτά τα παιδιά τους, γέροντες που κοιτούσαν πίσω για τελευταία φορά, νέους που άφηναν όνειρα θαμμένα κάτω από τα ερείπια.

Οι άνθρωποι αυτοί δεν έγιναν πρόσφυγες από επιλογή. Τους έκανε η Ιστορία των πολέμων, γιατί οι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων, οι επιδιώξεις της αστικής τάξης, η «Μεγάλη Ιδέα» και τα συμφέροντα των μονοπωλίων τούς έριξαν στη δίνη του πολέμου. Και όταν πάτησαν στη Χίο δεν βρήκαν έτοιμη γη της επαγγελίας, αντίθετα βρέθηκαν ξανά αντιμέτωποι με τη σκληρή ταξική πραγματικότητα: Ανεργία, εξαθλίωση, άθλιες συνθήκες στέγασης, εκμετάλλευση της ανάγκης τους για φτηνό μεροκάματο.

Η αστική εξουσία τούς ήθελε φτηνή εργατική δύναμη. Τους εγκατέστησε σε συνοικισμούς χωρίς υποδομές, τους άφησε να παλεύουν με τις αρρώστιες και την πείνα. Κι όμως, μέσα από αυτήν τη σκληρή πραγματικότητα οι πρόσφυγες οργανώθηκαν. Μπήκαν στα σωματεία, πάλεψαν για ψωμί και δικαιώματα, έδωσαν δύναμη στο εργατικό κίνημα. Ενωσαν τη μοίρα τους με τους ντόπιους φτωχούς γιατί αναγνώρισαν τον κοινό αντίπαλο, το σάπιο σύστημα του κέρδους και των πολέμων.